نقد و بررسی «ارتش سایه ها» در سینماتک خانه هنرمندان


به گزارش هنرآنلاین به نقل از روابط عمومی خانه هنرمندان ایران، پنجاه و بیست و چهارمین برنامه سینماتک خانه هنرمندان ایران در روز دوشنبه 28 دی ماه 1401 به اکران فیلم سینمایی «ارتش سایه ها» ساخته شد. ژان پیر ملویل محصول 1348. پس از نمایش فیلم حسین میربابا، محقق و نویسنده به همراه کیوان کثیریان منتقد سینما، این فیلم را از زاویه چشم در چشم ظلم بررسی کردند. میربابا در ابتدای این نشست گفت: «ارتش سایه ها» فیلمی پیچیده بر اساس روان پیچیده انسان است. در واقع تمام عناصر انسانی در دل فیلم تنیده شده اند. داستان راوی‌های متعددی دارد که برخی از آن‌ها قهرمانانی هستند که در بطن داستان قرار دارند، یکی از موضوعات محوری که در فیلم مطرح می‌شود، وجدان انسانی و اخلاقی در شرایط فاشیستی است. بحث من بررسی رابطه مقاومت و مفاهیم اخلاقی است. در مورد فرمول بندی مقاومت در فیلم باید بگویم که کارگردان قبل از هر چیز یک عنصر اساسی مقاومت را به ما نشان می دهد. مقاومت برگرفته از نوعی کثرت گرایی است. این تکثر را در ابتدای فیلم می بینیم. جایی که فیلیپ را به اردویی می برند که در آن طیف های مختلفی از مردم دیده می شوند، فیلیپ در مورد افراد با ملیت ها و عقاید مختلف که در یک اردو جمع شده اند صحبت می کند. میربابا با اشاره به اینکه گاهی مقاومت از دل یک پارادوکس سرچشمه می گیرد و گاهی جنگ داخلی عنصر اولیه مقاومت را تشکیل می دهد، تصریح کرد: اساساً در فیلم با چندین جنگ مواجه هستیم؛ در حالی که در این فیلم با جنگ داخلی مواجه هستیم. نبرد مقاومت و اشغالگر، نبرد درون جبهه مقاومت و… به گونه ای که مرز خودی و غیر خودی مشخص می شود، اما شکل دیگری از مبارزه را نیز می بینیم که همان مبارزه یک فرد علیه است. خودش؛ مبارزه برای تصمیمات اساسی که در شرایط اضطراری باید بگیرد و این موضوع پای اخلاق را فشار می دهد. این پژوهشگر با بیان اینکه تنوع، تمایز و تفاوت یکی از مولفه های اصلی مقاومت است که نگاه کلیشه ای یکپارچه در برابر آن دیده می شود، تصریح کرد: نوعی فرار را در فیلم می بینیم که همان بقا و ادامه جریان مقاومت است. . علاوه بر این، شاهد اعمال غیراخلاقی یکی از شخصیت ها به نام فیلیپ نیز هستیم، مانند اعدام انقلابی و دستور کشتن ماتیلدا. وی گفت: ما در اینجا با یک هسته مقاومت روبرو هستیم، به طور کلی مقاومت بر اساس ایجاد هسته های اجتماعی است، هسته های مقاومت زمانی شکل می گیرد که هدف سیاسی مشخص و در راستای رفع ظلم سیستماتیک باشد، در چنین زمانی هسته های مقاومت شکل می گیرد. حتی هسته های مقاومت نیز تبدیل به تشکیلات می شوند و نهاد سیاسی بر اساس اجزای آن اداره می شود، به همین دلیل در شرایط خاص خود، این تشکل سیاسی که اساساً با بحران بزرگتری مواجه است، می تواند شرایط استثنایی را تحمیل کند، شرایط خاصی در جایی که وجود دارد، پیش می آید. بوی خیانت و ضربه می آید بنابراین خود هسته مقاومت یعنی هسته ای که بر اساس یک موضوع اخلاقی با کار سیستمی و تشکیلاتی شکل می گیرد که می تواند شرایط استثنایی ایجاد کند.میربابا تصریح کرد: اکثر کسانی که در جبهه مقاومت فرانسه بودند. مردم عادی بودند که در ملاء عام شهروندان مطیع بودند اما در زندگی زیرزمینی خود مؤثر و فعال بودند.وی توضیح داد: مفهومی به نام هنجار داریم. اخلاق اخلاقی که به سه دسته تقسیم می شود. اخلاق نتیجه گرا، وظیفه مدار و فضیلت مدار. اینها را می توانیم در رابطه با شخصیت های فیلم ببینیم. مثلاً اگر بخواهیم با اخلاق نتیجه گرایانه به مرگ ماتیلدا نگاه کنیم، می بینیم که مرگ درستی است، زیرا قرار است با فاشیست ها بجنگیم، اما اگر با اخلاق فضیلت آمیز به آن نگاه کنیم، می توانیم دو برداشت داشته باشیم. یکی بحث فضیلت عمومی است که هر نوع خودکشی را رد می کند و دیگری دیدگاهی که آزادی را فضیلت می داند. این قتل راه را برای رهایی ما هموار می کند، در حالی که در «ارتش سایه ها» با اخلاق سوسیالیستی روبرو هستیم. این مکتب معتقد است این امر خوبی است که مورد قبول جامعه است، یعنی اگر جامعه ای کشتار را جایز بداند مجبور به پذیرش آن می شوید. این نویسنده با اشاره به اظهارات نظریه پردازان سیاسی تصریح کرد: از نظر اشمیت سیاست چیزی است که حاکم باید در لحظه تصمیم بگیرد. و دشمن ایجاد می شود، از دیدگاه اشمیت، افرادی مانند فیلیپ و لوک که رهبران هسته مقاومت در فیلم بودند، می توانند یکباره تصمیم بگیرند، وضعیت اضطراری اعلام کنند و حتی گاهی اوقات نیروی داخلی را حذف کنند. . این فیلم بیش از هر چیز روایتی از مواجهه هر یک از ما با اخلاق و پیچیدگی های امور اخلاقی است. میربابا بار دیگر به نظریه دیگری اشاره کرد و اظهار داشت: بدیو می گوید جایی که انسان در آن شکنجه می شود زمانی است که اراده درونی خود را از دست داده، خود را خارج از دایره انسانی ببیند و البته این تلاش حاکم برای تقلیل او به یک وضعیت حیوان و اتفاقاً در این شرایط هر قانونی در مورد شخص اعمال می شود. در «ارتش سایه ها»، مقاومت پذیرش مفهوم «قربانی» در فضای حاکم است. از این قسمت متوجه می‌شویم که هیچ‌کدام از شخصیت‌ها قربانی بودن خود را قبول نمی‌کنند، زیرا نجات قربانی، فرار از وضعیت حاکم است، به همین دلیل جبهه مقاومت میدانی و موقعیت خود را ایجاد می‌کند. وی در پایان گفت: یکی از نکات مهم این فیلم کشمکش درونی افراد و مبارزه یک فرد با تصمیم خود است. می بینیم که در فیلمی که می تواند بسیار ترسناک باشد، از موسیقی متن استفاده نمی شود، زیرا به گفته کارگردان، درگیری ها درونی است، بنابراین در بسیاری از موارد شخصیت هایی که در تک پلان ها می بینیم. تکنیک گزارش ملویل نیز به این موضوع کمک کرده و حتی فیلم مستند است. بازی ها نیز درون نگر است، چهره بازیگران سرد و یادآور درد آنهاست. در این فیلم فرانسه مانند یک زندان بزرگ است. در واقع کارگردان می خواهد بگوید فرانسه به اندازه یک کشور زندان است، اما بعداً می بینیم که این اشغال ماندگار نیست.


اخبار هنری

دیدگاهتان را بنویسید